20 საინტერესო ფაქტი ლითონის შესახებ
ლითონები საუკუნეების განმავლობაში არსებობს და ფასდება მათი სიმტკიცის, გამძლეობის, მრავალფეროვნების, გარეგნობისა და ელექტროგამტარობის გამო. ლითონი გამოიყენება სამრეწველო და არქიტექტურულ წარმოებაში, როგორიცაა ლითონის ფურცლები და სხვა ფორმები შენობების მშენებლობაში, დამცავი მოაჯირები, ხელსახოცები, აბრები, პანელები, ხიდები, ხელსაწყოები, მანქანა-დანადგარები, ელექტრონიკა, სანტექნიკა, გათბობა-ვენტილაციის სისტემები, ავტომობილები, თვითმფრინავები, სამხედრო აღჭურვილობა, საყოფაცხოვრებო ტექნიკა, მობილური ტელეფონები და სხვა. პერიოდული სისტემის ელემენტების დაახლოებით 75% ლითონებია.
ლითონის წარმოება, ამა თუ იმ ფორმით, ძალიან დიდი ხანია არსებობს და მიუხედავად იმისა, რომ ლითონი უზარმაზარი რაოდენობით გამოიყენება ჩვენი ცხოვრების ყველა ასპექტში, თითქმის მთლიანად გადამუშავებადია და მისი გამოყენება შესაძლებელია არაერთხელ, რაც მას დედამიწისთვის, კლიმატისთვის და ადამიანებისთვის მეგობრულ პროდუქტად აქცევს.
ყოველივე ამის გათვალისწინებით, გთავაზობთ ოც საინტერესო ფაქტს ლითონის შესახებ, რომელთა გაგებაც შესაძლოა თქვენთვის მოულოდნელი იყოს:
1. რკინა დედამიწაზე ყველაზე გავრცელებული ლითონია — და ის ასევე შეადგენს დედამიწის ბირთვის დიდ ნაწილს. თუმცა, დედამიწის ქერქში ყველაზე გავრცელებული ლითონი ალუმინია.
2. ვერცხლი ელექტროენერგიას ნებისმიერ სხვა ლითონზე უკეთ ატარებს.
3. კეთილშობილი ლითონები — როგორიცაა ძვირფასი ლითონები: ვერცხლი, ოქრო და პლატინა — მდგრადია დაჟანგვისა და კოროზიის მიმართ ტენიან ჰაერში.
4. შენადნობები შეიცავს ორ ან მეტ ერთმანეთში შერეულ ელემენტს; როგორც წესი, ორ ლითონს ან ლითონს და არალითონს.
5. ვერცხლისწყალს აქვს ყველაზე დაბალი დნობის წერტილი ყველა ლითონს შორის — და ის ერთადერთი ლითონია, რომელიც თხევადია ჩვეულებრივი ოთახის ტემპერატურისა და წნევის პირობებში.
6. 3400 გრადუს ცელსიუსზე, ვოლფრამს აქვს ყველაზე მაღალი დნობის წერტილი ნებისმიერ ლითონს შორის სუფთა სახით. (მიუხედავად იმისა, რომ ნახშირბადი მყარი რჩება უფრო მაღალ ტემპერატურაზე, ის თხევად მდგომარეობაში გადასვლის ნაცვლად აირად იქცევა).
7. რკინა გალვანიზირებულია გამდნარ თუთიაში ჩაძირვით. გალვანიზაციის პროცესი ხელს უწყობს ჟანგის პრევენციას.
8. შუა საუკუნეებამდე მხოლოდ შვიდი ცნობილი ლითონი არსებობდა: ბრინჯაო, რკინა, ოქრო, სპილენძი, ვერცხლი, ტყვია და ვერცხლისწყალი.
9. ჩრდილოეთ ამერიკაში ყოველწლიურად მთელი ფოლადის თითქმის 69% — 80 მილიონ ტონაზე მეტი — გადამუშავდება. ეს იმაზე მეტია, ვიდრე ალუმინი, ქაღალდი, პლასტმასი და მინა ერთად აღებული. ფოლადის მაგნიტური თვისებები აადვილებს მის გამოყოფას მყარი ნარჩენების ნაკადიდან გადამუშავების ციკლში ჩასართავად.
10. ფოლადი პირველად ცათამბჯენებისთვის 1883 წელს გამოიყენეს.
11. ეიფელის კოშკი ზაფხულში დაახლოებით თხუთმეტი სანტიმეტრით (ექვსი ინჩით) მაღალია, ვიდრე ზამთარში. რატომ? იმიტომ, რომ ფოლადი და რკინა გათბობისას ფართოვდება.
12. შეგიმჩნევიათ, რამდენად ხშირად გამოიყენება თითბერის სახელურები და მოაჯირები საზოგადოებრივ შენობებში? ეს იმიტომ ხდება, რომ თითბერი, სპილენძის შენადნობი, ბუნებრივად ანტიბაქტერიულია. (მაგრამ ხელები მაინც უნდა დაიბანოთ!)
13. აფეთქებით შედუღება მძლავრი პროცესია, რომელსაც შეუძლია თითქმის ყველა სახის ლითონის ერთმანეთთან დაკავშირება, რასაც შედუღების სხვა მეთოდების უმეტესობა ვერ ახერხებს.
14. თუ კოსმოსში დაუფარავი ლითონის ორი ნაჭერი ერთმანეთს შეეხება, ისინი სამუდამოდ შეეწებებიან ერთმანეთს. დედამიწაზე ეს არ ხდება, რადგან ატმოსფერო ზედაპირებს შორის დაჟანგვის თხელ ფენას ქმნის. დაჟანგული ფენა რეალურად მოქმედებს როგორც ბარიერი, რომელიც ხელს უშლის შეწებებას.
15. ყველა ლითონი არ "ეწყობა" ერთმანეთს — ლითონების გარკვეული კომბინაციები ქმნის ე.წ. გალვანურ რეაქციას, რაც იწვევს ერთი ლითონის მიერ მეორის ერთგვარ "ჭამას". მაგალითად — არ გამოიყენოთ გალვანიზებული ლითონი და ალუმინი ერთად (მაგალითად, თუთიით დაფარული სამაგრები ალუმინის ფურცელზე), წინააღმდეგ შემთხვევაში დაინახავთ, როგორ გაქრება თქვენი ალუმინის ფურცლები დროთა განმავლობაში.
16. უჟანგავი ფოლადი ნამდვილად იჟანგება, განსაკუთრებით თუ მარილებისა და წყლის ზემოქმედების ქვეშ იმყოფება.
17. დადგენილია, რომ ერთი საქსონური ნაწრთობი ხმლის დამზადებას თითქმის 74 საათი სჭირდებოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ათ მჭედელსა და მათ თანაშემწეებს თითქმის ოცი წელი დასჭირდებოდათ ხუთი ათასი ჯარისკაცისთვის საკმარისი ხმლების დასამზადებლად.
18. უჟანგავ ფოლადზე შეხება ხელებიდან ნივრისა და ხახვის სუნს მოგაცილებთ — აი, პირიდან მის მოცილებაში კი წარმატებებს გისურვებთ!
19. არქეოლოგებს სჯერათ, რომ ლითონის შედუღების ადრეული ფორმები ძვ.წ. 3500 წლით თარიღდება.
20. ბგერა ფოლადში თხუთმეტჯერ უფრო სწრაფად ვრცელდება, ვიდრე ჰაერში.
2. ვერცხლი ელექტროენერგიას ნებისმიერ სხვა ლითონზე უკეთ ატარებს.
3. კეთილშობილი ლითონები — როგორიცაა ძვირფასი ლითონები: ვერცხლი, ოქრო და პლატინა — მდგრადია დაჟანგვისა და კოროზიის მიმართ ტენიან ჰაერში.
4. შენადნობები შეიცავს ორ ან მეტ ერთმანეთში შერეულ ელემენტს; როგორც წესი, ორ ლითონს ან ლითონს და არალითონს.
5. ვერცხლისწყალს აქვს ყველაზე დაბალი დნობის წერტილი ყველა ლითონს შორის — და ის ერთადერთი ლითონია, რომელიც თხევადია ჩვეულებრივი ოთახის ტემპერატურისა და წნევის პირობებში.
6. 3400 გრადუს ცელსიუსზე, ვოლფრამს აქვს ყველაზე მაღალი დნობის წერტილი ნებისმიერ ლითონს შორის სუფთა სახით. (მიუხედავად იმისა, რომ ნახშირბადი მყარი რჩება უფრო მაღალ ტემპერატურაზე, ის თხევად მდგომარეობაში გადასვლის ნაცვლად აირად იქცევა).
7. რკინა გალვანიზირებულია გამდნარ თუთიაში ჩაძირვით. გალვანიზაციის პროცესი ხელს უწყობს ჟანგის პრევენციას.
8. შუა საუკუნეებამდე მხოლოდ შვიდი ცნობილი ლითონი არსებობდა: ბრინჯაო, რკინა, ოქრო, სპილენძი, ვერცხლი, ტყვია და ვერცხლისწყალი.
9. ჩრდილოეთ ამერიკაში ყოველწლიურად მთელი ფოლადის თითქმის 69% — 80 მილიონ ტონაზე მეტი — გადამუშავდება. ეს იმაზე მეტია, ვიდრე ალუმინი, ქაღალდი, პლასტმასი და მინა ერთად აღებული. ფოლადის მაგნიტური თვისებები აადვილებს მის გამოყოფას მყარი ნარჩენების ნაკადიდან გადამუშავების ციკლში ჩასართავად.
10. ფოლადი პირველად ცათამბჯენებისთვის 1883 წელს გამოიყენეს.
11. ეიფელის კოშკი ზაფხულში დაახლოებით თხუთმეტი სანტიმეტრით (ექვსი ინჩით) მაღალია, ვიდრე ზამთარში. რატომ? იმიტომ, რომ ფოლადი და რკინა გათბობისას ფართოვდება.
12. შეგიმჩნევიათ, რამდენად ხშირად გამოიყენება თითბერის სახელურები და მოაჯირები საზოგადოებრივ შენობებში? ეს იმიტომ ხდება, რომ თითბერი, სპილენძის შენადნობი, ბუნებრივად ანტიბაქტერიულია. (მაგრამ ხელები მაინც უნდა დაიბანოთ!)
13. აფეთქებით შედუღება მძლავრი პროცესია, რომელსაც შეუძლია თითქმის ყველა სახის ლითონის ერთმანეთთან დაკავშირება, რასაც შედუღების სხვა მეთოდების უმეტესობა ვერ ახერხებს.
14. თუ კოსმოსში დაუფარავი ლითონის ორი ნაჭერი ერთმანეთს შეეხება, ისინი სამუდამოდ შეეწებებიან ერთმანეთს. დედამიწაზე ეს არ ხდება, რადგან ატმოსფერო ზედაპირებს შორის დაჟანგვის თხელ ფენას ქმნის. დაჟანგული ფენა რეალურად მოქმედებს როგორც ბარიერი, რომელიც ხელს უშლის შეწებებას.
15. ყველა ლითონი არ "ეწყობა" ერთმანეთს — ლითონების გარკვეული კომბინაციები ქმნის ე.წ. გალვანურ რეაქციას, რაც იწვევს ერთი ლითონის მიერ მეორის ერთგვარ "ჭამას". მაგალითად — არ გამოიყენოთ გალვანიზებული ლითონი და ალუმინი ერთად (მაგალითად, თუთიით დაფარული სამაგრები ალუმინის ფურცელზე), წინააღმდეგ შემთხვევაში დაინახავთ, როგორ გაქრება თქვენი ალუმინის ფურცლები დროთა განმავლობაში.
16. უჟანგავი ფოლადი ნამდვილად იჟანგება, განსაკუთრებით თუ მარილებისა და წყლის ზემოქმედების ქვეშ იმყოფება.
17. დადგენილია, რომ ერთი საქსონური ნაწრთობი ხმლის დამზადებას თითქმის 74 საათი სჭირდებოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ათ მჭედელსა და მათ თანაშემწეებს თითქმის ოცი წელი დასჭირდებოდათ ხუთი ათასი ჯარისკაცისთვის საკმარისი ხმლების დასამზადებლად.
18. უჟანგავ ფოლადზე შეხება ხელებიდან ნივრისა და ხახვის სუნს მოგაცილებთ — აი, პირიდან მის მოცილებაში კი წარმატებებს გისურვებთ!
19. არქეოლოგებს სჯერათ, რომ ლითონის შედუღების ადრეული ფორმები ძვ.წ. 3500 წლით თარიღდება.
20. ბგერა ფოლადში თხუთმეტჯერ უფრო სწრაფად ვრცელდება, ვიდრე ჰაერში.
ლითონი ყველგანაა, სადაც არ უნდა გაიხედოთ, და ისეთი ჩვეულებრივია, რომ ვერც კი ამჩნევთ მას.
წყარო: https://www.allmetalsfab.com/
